Sự gieo rắc sợ hãi và gọng kìm trị an không thể đóng băng tư duy xã hội. Từ đòn tự vệ của người lao động nghèo đến làn sóng đòi công lý của giới trẻ, một mạch ngầm khai phóng đang cuồn cuộn chảy. Sự thức tỉnh nhân phẩm của tuổi trẻ hôm nay chính là bản án trực diện cho một thể chế suy tàn, mở ra niềm tin không thể đảo ngược về ngày mai tự do của dân tộc. Trong tiết mục CNNM hôm nay, mời quí thính giả theo dõi bài viết của Nguyên Cát, với tựa đề “Mạch Ngầm Khai Phóng”, do Nhã Uyên trình bày sau đây
Mạch Ngầm Khai Phóng
Mọi thể chế toàn trị trong lịch sử đều vận hành dựa trên một giả định cốt yếu: nếu gieo rắc đủ sự sợ hãi và sử dụng mọi công cụ kiểm duyệt để bóp nghẹt dư luận, họ sẽ đóng băng được tư duy của cả một xã hội. Thế nhưng, thực tại đời sống tại Việt Nam đang phơi bày sự phá sản toàn diện của giả định ấy. Từ cuộc bãi công tự phát của giới tài xế xe công nghệ cho đến làn sóng sục sôi đòi sự thật của thế hệ Gen Z trên các nền tảng mạng xã hội mới, một sự thật không thể chối bỏ đang hiện rõ: sự thức tỉnh của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, đã trở thành một mạch chảy tự nhiên, âm thầm nhưng không một lực lượng nào có thể đảo ngược.
Sự rạn nứt của một hệ thống bao giờ cũng bắt đầu từ những giọt nước làm tràn ly trong đời sống thường nhật. Cuộc bãi công của giới tài xế Grab—khi bị nâng mức khấu trừ lên đến bốn chục, năm chục phần trăm giữa thời giá leo thang—không đơn thuần là một vụ tranh chấp lợi ích kinh tế. Đó là đòn tự vệ sinh tồn của lớp lao động nghèo trước sự vơ vét đến cùng cực.
Trớ trêu thay, dưới một thể chế cấm đoán tuyệt đối mọi hình thức công đoàn độc lập, người lao động trở nên hoàn toàn đơn độc. Hệ thống công đoàn quốc doanh—vốn được sinh ra như một cánh tay nối dài của bộ máy trị an—hoàn toàn câm nín trước sự chèn ép của các tập đoàn. Thế nhưng, chính trong khoảng trống pháp lý đó, người dân đã tự tìm thấy nhau. Khẩu hiệu “Hãy cùng nhau đứng lên” lan truyền giữa những người tài xế chính là tiếng kêu phẫn uất tự phát trước những bất công mang tính hệ thống.
Cùng lúc đó, trên không gian số, thế hệ trẻ có học thức lại cất lên tiếng nói theo một cách hoàn toàn khác. Làn sóng kiên quyết đòi công lý cho nữ sinh nạn nhân vụ tai nạn giao thông liên quan đến cựu quan chức Nguyễn Sỹ Cương, hay sự phẫn nộ trước việc chính quyền vội vã phủ sơn xóa bỏ ký hiệu trên “cây Công lý”, không xuất phát từ những lý thuyết chính trị giáo điều trừu tượng. Đó là phản ứng bản năng của những con người có ý thức về nhân phẩm, không chấp nhận sự dối trá và lấp liếm của giới đặc quyền. Hai tầng lớp xã hội—lao động chân tay nhọc nhằn và tri thức trẻ đô thị—đã gặp nhau ở một giao điểm sinh mệnh: chối bỏ bạo lực trị an, đòi hỏi công bằng và nhân phẩm.
Nhìn lại lịch sử phong trào đấu tranh của nhân loại, từ Cuộc cách mạng Hoa Hồng tại Georgia năm 2003 cho đến phong trào Gezi Park tại Thổ Nhĩ Kỳ năm 2013, không có cuộc chuyển biến thể chế lớn nào bùng phát ngay lập tức từ những lời kêu gọi chính trị trừu tượng. Chúng luôn bắt đầu bằng những phản ứng tự phát trước sự áp bức dân sinh hoặc sự tha hóa đạo đức của bộ máy cầm quyền. Người trẻ luôn là lực lượng tiên phong, dùng tri thức và truyền thông mới để biến những đốm tàn phẫn uất nhỏ lẻ thành ngọn lửa thức tỉnh toàn dân.
Nhà cầm quyền có thể dùng bạo lực trị an để dập tắt một cuộc xuống đường, hay cho dư luận viên tràn ngập các không gian mạng. Nhưng họ hoàn toàn bất lực trước một điều: sự so sánh. Khi thế hệ trẻ, qua các khe hở của internet, nhìn thấy một thế giới rộng mở, nơi con người được tôn trọng phẩm giá và pháp luật thượng tôn, họ lập tức nhận ra sự ngột ngạt và phi lý của thực tại trong nước. Chấn động tư duy đó một khi đã diễn ra thì không gọng kìm nào có thể ngăn cản được.
Đáng chú ý, sự thức tỉnh ấy không hề đơn độc, mà liên tục được tiếp sức bởi những nỗ lực bền bỉ của cộng đồng người Việt hải ngoại cùng các tổ chức đấu tranh chân chính—những người chưa bao giờ ngừng tìm mọi cách “chuyển lửa” tri thức và tự do về quê nhà để đồng hành cùng người trẻ trong nước.
Chúng ta không thể kỳ vọng những biến chuyển mang tính đột biến hay tức thời tại Việt Nam. Nhưng dưới bề mặt tĩnh lặng do sự sợ hãi tạo ra, một mạch ngầm khai phóng đang cuồn cuộn chảy.
Thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay không còn dễ bị thao túng bởi những khẩu hiệu tuyên truyền xơ cứng. Họ tư duy bằng lý trí, lên tiếng vì sự thật và kết nối bằng lòng thấu cảm. Việc bộ máy trị an hoảng loạn đến mức phải huy động lực lượng để xóa bỏ một con số vô tri trên thân cây bên đường chính là minh chứng rõ nhất cho sự yếu ớt nội tại của thể chế. Họ run sợ trước sự thức tỉnh của tuổi trẻ—những người đã bắt đầu nhìn thấu bản chất dối trá của nhà cầm quyền.
Sự thức tỉnh này mang tính tích cực và chứa đựng nhiều kỳ vọng lớn lao, bởi nó khởi đi từ sự độc lập trong suy nghĩ của giới trẻ chứ không phải bằng sự kích động mù quáng. Khi ý thức về nhân quyền và tự do đã thẩm thấu vào mạch máu của thế hệ tương lai, mọi nỗ lực gieo rắc sợ hãi chỉ càng làm đẩy nhanh tiến trình giải thể tính chính danh của chế độ. Mạch ngầm tri thức và bản lĩnh thức tỉnh hôm nay chính là lời cam kết chắc chắn nhất cho một ngày mai tự do, văn minh và khôi phục lại phẩm giá cho dân tộc Việt Nam.
Nguyên Cát 12/08/2026
VINH DANH TÙ NHÂN LƯƠNG TÂM
Trước khi chia tay trong buổi phát thanh tối nay, kính mời quý thính giả cùng đài ĐLSN nhớ đến Ông Đoàn Đình Nam, sinh năm 1951, bị bắt vào ngày 06 tháng 2 năm 2012 với bản án 16 năm tù giam. Một người Việt đang bị nhà cầm quyền cộng sản giam cầm trong ngục tù vì lòng yêu nước, lẽ phải và sự đóng góp tích cực vào tiến trình dân chủ hóa Việt Nam.
Chương trình phát thanh ĐLSN hôm nay đến đây là chấm dứt, hẹn gặp lại quý thính giả trong chương trình tối mai vào lúc 7 giờ 30. Mọi ý kiến và thắc mắc, xin liên lạc với ban biên tập của đài phát thanh DLSN tại địa chỉ lienlac.dlsn@gmail.com hoặc địa chỉ tại Hoa Kỳ Radio Đáp Lời Sông Núi P.O. Box 610224 San Jose, California 95161. Điện thoại 408 663 9860. Cám ơn quý thính giả đã theo dõi chương trình. Chúc quý vị một đêm thật bình an. Xin mến chào tạm biệt.
