Thưa quý thính giả, để kết thúc chương trình phát thanh tối nay, trong chuyên mục “Tiếng Việt Trong Sáng”, phóng viên Quang Nam cùng nhà văn Đỗ Văn Phúc sẽ tiếp tục thảo luận về một số từ ngữ mà thỉnh thoảng không còn được dùng theo đúng nghĩa nguyên thủy của nó… Trong chương trình hôm nay, chúng ta thử tìm hiểu về các chữ Chức Năng – Nhiệm Vụ – Trách Nhiệm.
Đỗ Văn Phúc
Tạo hóa nhiệm mầu, sinh ra muôn loài, muôn vật, mà mỗi loài, mỗi vật đều có hữu ích, phải làm một việc gì đó. Tim để bơm máu. máu để nuôi cơ thể, mũi để thở, mắt để nhìn, ong để chuyển phấn hoa, mối để làm sạch cây hư mục, vân vân.
Những thứ do con người sáng tạo, chế ra cũng mang những chức năng. Chiếc ghế để ngồi, chiếc xe để di chuyển, máy thu thanh để nghe tin, nghe nhạc…
Những cơ cấu, chức sắc cũng mang những chức năng: Quốc hội thì làm ra luật, hành pháp thì thi hành chính sách, cảnh sát thì cưỡng chế luật; ông tỉnh trưởng thì điều hành công việc hành chánh trong tỉnh, ông tư lệnh trong quân đội thì chỉ huy lính hành quân bảo vệ non sông.
Những việc vừa nói đó gọi là ‘chức năng.’
Chức năng mang tính chất tổng quát. Chữ chức năng trong Anh ngữ, là function, được định nghĩa như sau: “an activity that is natural to or the purpose of a person or thing.” (Một hoạt động tự nhiên hoặc là mục đích (sử dụng) của người hay vật)
Rồi trong mỗi cơ quan có chức năng đó, được phân bổ, ấn định chi tiết những việc phải thi hành để thực hiện chức năng của mình. Những việc này được gọi là nhiệm vụ. Tiếng Anh là task: “a task is a specific action or assignment aimed at achieving a particular goal.” (Phần việc đặc biệt được giao phó để hoàn thành một mục tiêu nào đó).
Tiếng Anh cũng có chữ ‘duty’ để nói về ‘nhiệm vụ.’ Đó là công việc, là hành vi, là dịch vụ, là chức năng mà người được bổ nhiệm chức vụ phải thi hành. “Duty: obligatory tasks, conduct, service, or functions that arise from one’s position).
Ví dụ:
Tôi giao nhiệm vụ cho anh là trong ngày hôm nay, phải đúc kết hồ sơ về vụ này đâu vào đó.
Trong cuộc hành quân này, tiểu đoàn 2 có nhiệm vụ đánh thẳng vào mục tiêu chính; tiểu đoàn 3 đánh cạnh sườn, tiểu đoàn 1 phục kích chặn không cho địch rút lui.
Trong khi đó, ‘trách nhiệm’ thì khác hẳn với các khái niệm trên. Trách nhiệm là một nghĩa vụ mang tính đạo lý hay pháp lý, tâm lý gánh nặng lên vai của người chức sắc về những sự việc nào đó. Responsibility: “The quality or state of being responsible: such as: moral, legal, or mental accountability.” “Responsibility defines who is accountable for a task.”
Ví dụ:
Khi một đứa trẻ phạm pháp, phụ huynh của nó phải chịu trách nhiệm liên đới.
Ông sĩ quan an ninh phải chịu trách nhiệm nếu đặc công địch lẻn vào phá hoại kho đạn.
Thầy cô phải chịu trách nhiệm về các em học sinh trong giờ học.
Tóm lại:
Chức năng là những nhiệm vụ đặc biệt mà một người hay cơ quan có trách nhiệm thực thi. (Functions refer to the specific tasks or activities that an individual or department is responsible for carrying out within an organization.)
Câu giải thích trên đây có lẽ cũng giúp cho chúng ta thấy ý nghĩa các chữ Chức Năng, Nhiệm Vụ và Trách Nhiệm. Chúng tôi xin thêm một thí dụ để suy nghiệm:
Ông xã trưởng có chức năng cai trị, điều hành một xã. Ông ta có nhiệm vụ bảo vệ trị an, phát triển kinh tế, thăng tiến đời sống dân chúng, vân vân; và ông có trách nhiệm về những sự kiện xảy ra trong xã.
Ở Việt Nam bây giờ, đọc trên báo thấy người ta dùng chữ ‘cơ quan chức năng’ rất thông thường. Ví dụ: Hai đối tượng bị bắt giao cho cơ quan chức năng xử lý. Kể ra thì cũng không sai, nhưng nó bao quát, mơ hồ quá.
Ở miền Nam chúng ta thì thường dùng chữ ‘cơ quan hữu trách, nhà chức trách’ hợp lý hơn, vì nó giới hạn phạm vi quyền hạn và trách nhiệm của từng loại hình công việc trong đời sống xã hội.
Trước khi chia tay trong buổi phát thanh tối nay, mời quý thính giả cùng đài ĐLSN nhớ đến anh Nguyễn Năng Tĩnh, sinh năm 1976, đã bị bắt 29/05/2019, với bản án 11 năm tù giam, một người Việt đang bị nhà cầm quyền cộng sản giam cầm trong ngục tù vì lòng yêu nước, lẽ phải và sự đóng góp tích cực vào tiến trình dân chủ hóa Việt Nam
Chương trình phát thanh ĐLSN hôm nay đến đây là chấm dứt, hẹn gặp lại quý thính giả trong chương trình tối mai vào lúc 7 giờ 30. Mọi ý kiến và thắc mắc, xin liên lạc với ban biên tập của đài phát thanh DLSN tại địa chỉ lienlac.dlsn@gmail.com hoặc địa chỉ tại Hoa Kỳ Radio Đáp Lời Sông Núi P.O. Box 610224 San Jose, California 95161. Điện thoại 408 663 9860. Cám ơn quý thính giả đã theo dõi chương trình. Chúc quý vị một đêm thật bình an. Xin mến chào tạm biệt.
