Kính thưa quý thính giả, một nhạc sĩ nổi tiếng đa tài, vừa là diễn viên điện ảnh, vừa là ca sĩ với giọng ca trầm ấm cùng phong thái biểu diễn vui nhộn độc đáo, được báo chí và khán giả miền Nam phong tặng danh hiệu “quái kiệt”. Hơn thế nữa, ông còn là trưởng đoàn văn nghệ, là người đầu tiên tổ chức đại nhạc hội, và cũng là “bầu sô” đầu tiên ở Việt Nam. Qua chuyên mục Danh Nhân Nước Việt tuần này, chúng tôi xin gửi đến quý thính giả bài “Quái kiệt Trần Văn Trạch” của Việt Thái qua giọng đọc của Minh Nguyệt để kết thúc chương trình phát thanh tối hôm nay.
QUÁI KIỆT TRẦN VĂN TRẠCH
Việt Thái
DLSN
25/10/2025
Nhạc sĩ Trần Văn Trạch tên thật là Trần Quang Trạch, sinh năm 1924 tại làng Đông Hòa, tổng Thuận Bình, quân Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho, trong một gia tộc có 4 đời là nhạc sĩ. Do có khiếu về âm nhạc, Trần Văn Trạch nhanh chóng học được đàn kìm và đàn tỳ bà do cha ông truyền thụ.
Ông lớn lên ở Mỹ Tho, địa danh được xem là “cái nôi” cải lương miền Nam, nơi có gánh hát cải lương đầu tiên của thầy Năm Tú tại chợ Cũ (từ năm 1917). Thế nhưng, Trần Văn Trạch lại đam mê học đàn Mandoline với anh ruột Trần Văn Khê và học đàn Violon với anh cô cậu là Nguyễn Mỹ Ca, nên ông thành thạo nhiều bài nhạc Tây phương thịnh hành thời bấy giờ.
-Năm 1942, ông bỏ ngang việc học ở trường trung học College de My Tho, ra mở lò gốm làm chén dĩa, nhưng thất bại, phải bỏ xứ lên Sài Gòn lập nghiệp.
-Năm 1945, sau khi Nhật đầu hàng, Pháp trở lại Đông Dương, các phòng trà mở cửa trở lại. Để
mưu sinh, Trần Văn Trạch hát nhạc Pháp cho các phòng trà. Và ông đã thành công trong vai trò hoạt náo viên, cũng như tài năng thiên khiếu trong những màn biểu diễn khiêu vũ. Vì thế, ông bị Việt Minh bắt nhiều lần với tội danh “Việt gian”.
-Năm 1949, nhận thấy tân nhạc bắt đầu thịnh hành, ông mở một chương trình văn nghệ đại quy mô, bao gồm: ca, vũ, nhạc, kịch, xiếc và ảo thuật. Chương trình hấp dẫn này thành công rực rỡ, được nhiều khán giả ngợi khen nồng nhiệt. Kể từ đó danh từ “đại nhạc hội” bắt đầu được phổ biến.
-Năm 1951, bắt đầu từ rạp hát Nam Việt, ông đưa ca sĩ vào rạp trình diễn, trước khi chiếu phim. Cách này cũng được giới mộ điệu âm nhạc hoan nghênh, và từ đó khai sinh ra từ ngữ “chương trình văn nghệ phụ diễn”. Cũng trong năm này, ông tự sáng tác nhạc hài hước để tự mình trình diễn, bản nhạc “Anh phu xích lô” là sáng tác đầu tay.
Sau đó, các nhạc phẩm “Cái tê lê phôn”, “Cái đồng hồ tay”, “Cây bút máy”, “Anh chàng thất nghiệp”, Sở vòi rồng”, Đừng có lo”, Tôi đóng xi nê”, “Chiếc ô tô cũ”, “Chiến xa Việt Nam”.v.v. lần lượt được ông cho ra đời, đã làm cho khán thính giả vui vẻ với những nụ cười thích thú, họ đặt cho ông biệt danh là “Quái kiệt”.
-Năm 1952, ông viết ca khúc “Chuyến xe lửa mùng 5” có chút “bi ai” kể lại chuyện đi thăm mẹ của một chàng trai, lúc đầu ông dùng miệng diễn những tiếng động của nhà ga, của xe lửa chạy, nhưng đoạn cuối là một khúc bi ca, khi chàng trai ấy về đến nhà mới biết mẹ mình đã qua đời.
Và cũng trong năm này, ông sáng tác và trình bày ca khúc “Xổ số kiến thiết quốc gia”. Bài hát này làm cho tên tuổi ông “thăng hoa”.
Ngoài nghiệp ca hát và sáng tác, Trần Văn Trạch còn đảm trách ban nhạc Sầm Giang trên đài phát thanh Pháp Á từ năm 1950 tới năm 1954. Ban nhạc quy tụ một số nhạc sĩ có tên tuổi như: Võ Đức Thu, Khánh Băng, Nghiêm Phú Phi và các ca sĩ nổi tiếng trong thập niên 1950, như: Ngọc Sương, Ngọc Hà, Tôn Thất Niệm, Linh Sơn, Mạnh Phát, Minh Diệu, Túy Hoa, Tâm Vấn. Đến năm 1953, ban nhạc có thêm những khuôn mặt mới như: nữ kịch sĩ Bích Thuận, Duy Trác, Tùng Lâm và bé Bạch Yến.
Ngoài ra, ông còn có hoạt động về điện ảnh. Từ năm 1955, ông cộng tác với hảng phim Mỹ Phương bên Pháp, đóng chung với nghệ sĩ Kim Cương trong 2 cuốn phim “Lòng nhân đạo” và Giọt máu rơi”. Về sau, ông lập hảng phim Việt Thanh, tự làm đạo diễn cho phim “Thoại Khanh Châu Tuấn” và “Trương Chi Mỵ Nương”. Đến năm 1957, ông giã từ nghề điện ảnh vì bệnh nặng.
-Năm 1977, ông rời Sài Gòn sang Pháp định cư.
-Ngày 12/4/1994, Quái kiệt Trần Văn Trạch từ trần tại Pháp, hưởng thọ 70 tuổi.
*****
Quái kiệt Trần Văn Trạch xuất hiện như là một “hiện tượng lạ” trong nền tân nhạc và nghệ thuật Việt Nam suốt gần một thế kỷ. Chính ông là người đi tiên phong trong việc khai sinh ra cái tên “Ðại Nhạc Hội” gây chấn động miền Nam thời bấy giờ. Mặc dù ông ra đi không để lại tượng đồng bia đá, mà chỉ để lại tiếng cười và niềm tiếc thương của bao người ái mộ. Và đó cũng là cái còn, cái mất của Quái kiệt Trần Văn Trạch,cùng với bao nghệ sĩ tài danh, những người vẫn sống mãi trong tâm khảm của giới mộ điệu, đặc biệt là các bậc cao niên.
Kính chào vĩnh biệt một nghệ sĩ đa tài của vùng Tiền Giang sông nước.
