Tiếng Việt Trong Sáng: Ấn Tượng – Hoành Tráng – Sở Hữu

Ấn tượng, Hoành tráng, Sở hữu,

QN: Thưa nv Đỗ Văn Phúc, tiếng Việt của chúng ta có những chữ rất hay và ý nghĩa nhưng hôm nay nó bị người ta dùng một cách bừa bãi, làm mất đi ý nghĩa đích thực của nó. Thưa ông, hình như hiện tượng này xảy ra ngày càng nhiều phải không?

DVP: Trong ngôn ngữ, có nhiều loại từ: Danh Từ, Tĩnh Từ, Trạng Từ, Động Từ, Loại từ, Mạo Từ… Mỗi loại có cách dùng khác nhau, không thể dùng lẫn lộn.

Ở VN ngày nay, có hiện tượng dùng danh từ/tĩnh từ làm động từ hay ngược lại. Thực sự, không có qui luật nào cho phép hay cấm cản việc dùng danh từ thành động từ. Người ta nói hay viết thế nào cho gọn và dễ hiểu vì mục đích của ngôn ngữ là truyền đạt, giao tiếp. Nhưng thế nào thì cũng phải giữ một lề thói khi trong tình thế còn phải giữ được. Tiếng Việt Nam có cách thêm chữ “sự, viêc…” vào động từ để dùng như động từ: Ví dụ Việc ăn uống cốt sao giữ sức khỏe. Ăn uống là động từ, thêm chữ Việc để dùng như Danh Từ.

Ý chúng tôi muốn nói là khi có những tĩnh từ, động từ, thì tại sao lại dùng danh từ thay cho động từ của những chữ nào đó, mà tôi biết anh Quang Nam sẽ nêu ra sau đây, và tôi cũng sẽ xin bổ túc thêm.

QN: Như trong câu sau đây: “Tôi có đi dự một buổi dạ tiệc rất là hoành tráng, cô ca sĩ hôm đó sở hữu một giọng hát rất ấn tượng”.  Thưa ông, câu nói trên hình như có chữ Ấn Tượng đã bị dùng không đúng?

DVP: Đúng vậy, chữ Ấn Tượng là một danh từ. Trong tiếng Anh là Impression, đối nghĩa với chữ Expression là sự biểu lộ. Động từ của hai chữ này là Impress, Express; Tĩnh từ là  impressive, expressive. Thì trong tiếng Việt, đó là ‘gây ấn tượng, tạo ấn tượng.’

Ấn tượng là danh từ, không phải là tĩnh từ hay động từ. Ấn Tượng nghĩa là sự ghi nhận quan hình dạng bên ngoài, là việc chúng ta ghi nhận vào cảm quan trước một hành vi, một sự việc, một hình ảnh vân vân. Cụ Đào Duy Anh ghi rằng Ấn Tượng là chữ dùng trong Tâm Lý Học, là ‘cái hình tượng do ngũ quan cảm xúc mà còn in sâu vào óc (Hán Việt Tự Điển, trang 15)

Ví dụ:.

– Cách ăn mặc lịch lãm của hai vị khác tạo cho tôi một ấn tượng tốt ngay lúc mới gặp lần đầu.

– Muốn có một ấn tượng đúng về văn minh nước Mỹ, bạn phải nhìn vào cách cư xử của người Mỹ ngoài công cộng.

 Cùng với chữ Ấn Tượng, chúng ta thấy người bên VN còn dùng sai các chữ “Thần Tượng, Tâm Tư.” Hai chữ này là danh từ. Không thể nói “tôi Thần tượng anh, tôi tâm tư cô…” mà nên nói “Tôi xem anh như thần tượng, tôi dành tâm tư hướng về cô…”

QN: Mà không riêng gì chữ ấn tượng, mà hai chữ ‘hoành tráng’ ‘sở hữu’ cũng hoàn toàn sai? Đặc biệt là chữ “sở hữu”?

DVP: Sở Hữu là nói về lãnh vực tài sản – là những thứ người ta sắm được, tậu được, thuộc về quyền sử dụng của mình; có quyền bán đi, tặng dữ, di nhương cho người khác.

Tôi từng đọc một bài báo có câu kết luận “Chiêm ngưỡng xong loạt tranh sống động của Yasutomo Oka, không bất ngờ khi anh sở hữu tới 44.100 lượt theo dõi trên Twitter.” Dùng chữ sở hữu thế này là sai. Cũng như có vài nhà văn, nhà báo đã viết trong bài, trong sách của họ: không nên nói “cô ta sở hữu đôi mắt đẹp! Cô ta sở hữu một giọng ca hay!”  Viết như thế là sai hoàn toàn. Vì anh Oka nói trên không tậu ra và làm chủ toàn quyền 44 ngàn lượt theo dõi trên Twitter; cũng như các cô gái có đôi chân đẹp hay giọng ca hay là những thứ gắn liền một cách hữu cơ với cô ta chứ không do cô ta sắm được và có quyền di nhượng, bán đi cho ai khác như bán đi cái nhà, chiếc xe của cô ta vậy.Nếu một ngày nào đó, quí vị đọc thấy trên báo một câu văn đại loại như “ Tôi vừa đặt thợ làm một chiếc bàn cẩm lai, bàn sở hữu bốn chân có chạm trỗ…”

Thật thế, nếu chúng ta không tìm cách ngăn cản, thì có ngày chúng ta sẽ nghe những câu tương tự: “tôi sở hữu một vợ và ba con…” “Nước Việt Nam sở hữu hình chữ S…”

QN: Vậy chỉ dùng chữ Hoành Tráng cho những công trình kiến trúc, cảnh thiên nhiên có tầm vóc to lớn, hùng vĩ. Không nên dùng Hoành Tráng để nói về các buổi lễ, tiệc hay các biến cố xã hội.

Hoành Tráng: .

Hoành 宏 là rộng lớn, Tráng 壯 là mạnh, cứng cáp. Nó là tĩnh từ dùng để nói về bất cứ cảnh có quy mô to lớn, rộng rãi; không thể dùng cho những cuộc sinh hoạt hay những gì không thuộc phạm trù kiến trúc, cảnh trí thiên nhiên. Tiếng Việt phong phú; có rất nhiều tĩnh từ khác nhau để nói về từng trường hợp khác nhau: Lâu đài nguy nga, núi non hùng vĩ, cảnh diễn binh hùng tráng, căn phòng tráng lệ, công trình quy mô, khu vườn mỹ lệ, cảnh sắc huy hoàng, buổi tiệc linh đình…